Larentiinae

De Larentiinae zijn een onder-familie van de Geometridae. Deze onder-familie bestaat uit een aantal grotere geslachten en vele kleine mono-typische geslachten.

Kleine wortelhoutspanner – 2008 (NL)

De kleine wortelhoutspanner (Electrophaes corylata) vliegt in één generatie van mei tot en met juli. Specifiek is de relatief smalle en onregelmatig gerande donkere middenband op de voorvleugel. Tussen de donkere middenband en de donkere vleugelwortel ligt een zone die in het midden lichtbruin is en langs de randen wit. Waardplant: diverse loofbomen en struiken. Engelse benaming: Broken barred carpet. Friese benaming: –

Kajatehoutspanner – 2009 (NL)

De kajatehoutspanner (Pelurga comitata) heeft een bruinachtig gele of lichtbruine voorvleugel die breed is en een afgeronde vorm heeft. De middenband is donkerder, bestaat uit meerdere zones die naar het midden toe steeds lichter van kleur worden en heeft halverwege een duidelijke uitstulping. In de lichte zone is een donkere stip aanwezig. Deze spanner vliegt in één generatie van juni tot september. Waardplant: melde en ganzenvoet. Engelse benaming: Dark spinach. Friese benaming: –

Zwartbandspanner – 2014 (NL)

De zwartbandspanner (Xanthorhoe fluctuata) heeft op de voorvleugel langs de voorrand twee duidelijk aanwezige zwarte velden en vlakbij de vleugelpunt ook. Het veld bij de vleugelwortel vormt één zwart veld met de kop en borststuk. De zwartbandspanner vliegt in twee generaties van april tot oktober. Waardplant: raket en look-zonder-look. Engelse benaming: Garden carpet. Friese benaming: Swartbânspanner.

V-dwergspanner – 2015 (NL)

De V-dwergspanner (Chloroclystis v-ata) doet zijn naam eer aan met zijn groenachtige kleur en de zwarte V in de buitenste dwarsband nabij de vleugelrand. De groene kleur verandert in licht geelbruin naarmate ze ouder worden. Het achterlijf is groen met twee parallelle rijen zwarte stippen en een zwarte band. De vliegperiode is van april tot in oktober in twee soms drie generaties. Waardplant: koninginnenkruid, guldenroede, bosrank, engelwortel, berenklauw en vlier. Engelse benaming: The V-plug. Friese benaming: V-dwerchspanner.

Bruine vierbandspanner – 2017 (NL)

De bruine vierbandspanner (Xanthorhoe spadicearia) heeft kenmerkend een duidelijke dubbele zwarte vlek dichtbij de vleugelpunt. Op de bovenkant van de voorvleugels is een bleke purperbruine middenband zichtbaar met aan beide zijden met wit begrenst. De vliegtijd is van april tot in oktober in twee en soms drie generaties. Waardplant: walstro. Engelse benaming: Red twin-spot carpet. Friese benaming: Brune fjouwerbânspanner.

Gewone bandspanner – 2017 (NL)

De gewone bandspanner (Epirrhoe alternata) is redelijk goed herkenbaar ondanks de vele variaties. Over de voorvleugel zie je een patroon van donkergrijze en bruinachtig grijze banden. De donkerste middenband heeft aan de buitenzijde één duidelijk uitstekende stompe punt. Door het midden van witte banden aan weerskanten van de middenband loopt een dunne grijze lijn. Deze spanner vliegt in twee generaties van mei tot september. Waardplant: walstro. Engelse benaming: Common carpet. Friese benaming: Gewoane bânspanner.

Geoogde bandspanner – 2017 (NL)

De geoogde bandspanner (Xanthorhoe montanata) heeft als kenmerk een witte tot crèmekleurige voor- en achtervleugel waarover een onregelmatige middenband loopt. Op de voorvleugel is in de band meestal een wit veld aanwezig met daarin een duidelijk zichtbare zwarte punt. De variatie in de middenband kleuring is groot. Deze spanner vliegt in één generatie van mei tot in juli. Waardplant: diverse kruidachtige planten en struiken. Engelse benaming: Silver-ground carpet. Friese benaming: Eachbânspanner.

Groene dwergspanner – 2017 (NL)

De groene dwergspanner (Pasiphila rectangulata) zijn met name wat betreft de verse exemplaren goed te herkennen aan hun groene kleur. De voorvleugel heeft aan de bovenkant vele donkere evenwijdig lopende dwarslijnen. Het meest kenmerkend zijn de centrale dwarslijnen, waarvan de buitenste vooral in de voorste helft van de vleugel een zigzaggend verloop heeft en grenst aan een zwart bandje en één rij zwarte stippen. De groene dwergspanner vliegt in één generatie van april tot in augustus. Waardplant: fruitbomen en sleedoorn. Engelse benaming: Green pug. Friese benaming: Griene dwerchspanner.

Gestreepte goudspanner – 2017 (NL)

De gestreepte goudspanner (Camptogramma bilineata) is goed herkenbaar door de unieke combinatie van kleur en tekening. De grondkleur is goud geel waarbij vele fijne bruine gegolfde dwarslijnen te zien zijn. Op de voorvleugel zijn de middelste dwarslijnen goed te zien door hun helderwitte kleur. Hert vrouwtje is goed te herkennen door de aanwezige donkerbruine centrale banden. De gestreepte goudspanner vliegt in één en soms twee generaties van mei tot eind augustus. Waardplant: diverse kruidachtige planten. Engelse benaming: Yellow shell. Friese benaming: Strepe goudspanner.

Oranje bruinbandspanner – 2017 (NL)

De oranje bruinbandspanner (Cidaria fulvata) is erg goed herkenbaar vanwege zijn helder oranjegele voorvleugel en de onregelmatig gevormde roodbruine middenband. Op beide vleugelpunten zit een lichte vlek. Deze spanner vliegt van in één generatie van mei tot augustus. Waardplant: wilde en gekweekte rozen. Engelse benaming: Barred yellow. Friese benaming: Oranje brúnbânspanner.

Gele agaatspanner – 2017 (NL)

De gele agaatspanner (Gandaritis pyraliata), op zijn Engels “Barred Straw”, heeft een specifieke rusthouding waar de achtervleugels helemaal onder de voorvleugels verdwijnen. Op de lichtgele vleugels is weinig tekening te zien. De middenband is iets donkerder gekleurd met aan beide zijden een lichtbruine rand. Net buiten die middenband zijn kleine v-vormige vlekjes te zien. De gele agaatspanner vliegt in één generatie van juni tot augustus. Waardplant: walstro. Engelse benaming: Barred straw. Friese benaming: –

Vierbandspanner – 2017 (NL)

De vierbandspanner (Xanthorhoe ferrugata) heeft een kenmerkende dubbele vlek vlakbij de vleugelpunt. De vleugels zijn grijsachtig met een zwarte of roodbruine middenband. Deze spanner vliegt in twee en soms drie generaties van april tot begin september. Waardplant: diverse kruidachtige planten. Engelse benaming: Dark-barred twin-spot carpet. Friese benaming: Fjouwerbânspanner.

Sporkehoutspanner – 2017 (NL)

De sporkehoutspanner (Philereme vetulata) is een vale, lichtgrijsachtig bruine spanner met op de voorvleugel veel vage dwarslijnen en net naast het midden in de richting van de vleugelwortel een stip. De franje is grijs en bruingeel geblokt. Het exemplaar dat ik gespot heeft is al redelijk verkleurd. Deze spanner vliegt in één generatie van mei tot september. Waardplant: wegedoorn en sporkehout. Engelse benaming: Brown scalop. Friese benaming: –

Meldedwergspanner – 2017 (NL)

De meldedwergspanner (Eupithecia simpliciata) is een geelbruine dwergspanner met een vrij brede afgeronde voorvleugel. Op de voorvleugel kun je een duidelijke, lichte brede dwarslijn en een golflijn zien. De stip in het midden is klein en vaak wel goed te zien. Deze spanner vliegt in één generatie van mei tot oktober. Waardplant: melde, ganzenvoet, zeealsem en bijvoet. Engelse benaming: Plain pug. Friese benaming: Mealjedwerchspanner.

Schermbloemdwergspanner – 2017 (NL)

De schermbloemdwergspanner (Eupithecia tripunctaria) is een spanner goed te herkennen is aan de drie witte stippen langs de achterrand van de voorvleugels. Verder heeft deze bruinachtig donkergrijze spanner weinig tekening. De aders zijn vaak wel iets donkerder dan de grondkleur. Hij vliegt in twee generaties van maart tot in september. Waardplant: berenklauw, engelwortel, fluitenkruid, peen en pastinaak. Engelse benaming: White-spotted pug. Friese benaming: –

Wortelhoutspanner – 2017 (NL)

De wortelhoutspanner (Eulithis prunata) is een herkenbaar getekende en bruine spanner. Het meest herkenbare is de sterk golvende buitenrand van de brede donkere middenband. In rust is het achterlijf omhoog gekruld net als bij zijn andere familieleden. De wortelhoutspanner vliegt in één generatie van juni tot eind augustus. Waardplant: aalbes en meidoorn. Engelse benaming: The Phoenix. Friese benaming: Woartelhoutspanner.

Egale dwergspanner – 2017 (NL)

De egale dwergspanner (Eupithecia absinthiata) heeft een roodachtig bruin of geelbruine voorvleugel. Langs de voorranden bevinden zich donkere vlekjes. De middenstip is duidelijk te zien en in de binnenrandhoek is een witte vlek te zien. De vliegtijd is van april tot half september in één generatie. Waardplant: duizendblad, bijvoet, koninginnenkruid, jakobskruiskruid en guldenroede. Engelse benaming: Wormwood pug. Friese benaming: Egale dwerchspanner.

Kleine groenbandspanner – 2017 (NL)

De kleine groenbandspanner (Colostygia pectinataria) is het best te herkennen aan de groene grondkleur, de drie zwarte vlekken langs de vleugelrand en de twee zwarte vlekken langs de binnenrand. De donkere dwarsbanden zijn gegolfd en afgezet met een witte dunne lijn. De vliegperiode is van april tot oktober in twee generaties. Waardplant: walstro. Engelse benaming: Green carpet. Friese benaming: Lytse grienbânspanner.

Zwartkamdwergspanner – 2018 (NL)

Een opvallend familielid van de dwergspanners is de zwartkamdwergspanner (Gymnoscelis rufifasciata). Het zwart van de buitenste dwarslijn lopend vanaf de voorrand zwakt halverwege af lijkt op een naar binnen wijzend kammetje. Sommige exemplaren hebben een opvallend roodachtig patroon langs de bruinachtige of witachtige voorvleugel. Sterk getekende vlinders hebben in de vleugelpunt vaak zwarte vlekken. De vliegperiode is van februari tot november in drie, soms vier generaties. Deze soort wordt vaak binnenshuis aangetroffen wat bij mij ook het geval was. Ik trof hem op zolder aan waar soms het raam open staat. Waardplant: struikheide, bosrank, koninginnenkruid, dopheide en lijsterbes. Engelse benaming: Double-striped pug. Friese benaming: –

Gewone dwergspanner – 2018 (NL)

Een dwergspanner die variabel is in kleur is de gewone dwergspanner (Eupithecia vulgata). Het meest kenmerkende zijn de zeer kleine, maar meestal toch wel aanwezige middenstip op de roodachtige bruine voorvleugel en de dwarslijntjes gevormd door de zwarte en witte vlekjes op de aders. Kenmerkend is verder de witte golflijn en de witte vlek in de binnenrand hoek. Langs de zijkant van het achterlijf zijn duidelijk zwarte vlekjes te zien. De vliegperiode is van maart tot oktober in twee generaties. Waardplant: kruidachtige planten, loofbomen. Engelse benaming: Common pug. Friese benaming: –

(Schijn)-sparspanner – 2018 (NL)

Het is erg moeilijk om de schijn-sparspanner (Thera britannica) en de sparspanner (Thera variata) van elkaar te onderscheiden. Bij mannetjes is dat alleen te zien aan de vorm van de schubben van de antennen die bij de schijn-sparspanner een zaagstructuur hebben en bij de sparspanner juist niet. Bij vrouwtje is er genitaliënonderzoek nodig. De grondkleur van deze spanner varieert van lichtgrijs tot bruinachtig tot bijna zwart. De middenband is meestal bruin getint en de randen hebben een grillig verloop. De zwarte dwarslijnen zijn vaak sterk getekend. De vliegtijd is van half april tot eind oktober in twee generaties. Waardplant: spar. Engelse benaming: Spruce carpet. Friese benaming: –

Bessentakvlinder – 2018 (NL)

Een nachtvlinder die heel erg opvalt vanwege de manier waarop hij de vleugels houdt in rusttoestand is de bessentakvlinder (Eulithis mellinata). De vleugels worden boven het lichaam los van de grond gehouden waarbij de achtervleugel iets omhoog krult. De vleugelwortel van deze geelbruine spanner, de randen van de middenband en de driehoekige vlek die grenst aan het schuine streepje in de vleugelpunt zijn bruin getint. De franje van de vleugels zijn geel en bruin geblokt. De middenband heeft aan de binnenzijde een scherp gepunte instulping en aan de buitenzijde een enkelpuntig uitsteeksel die beide een beetje in de richting van de voorrand wijzen. De vliegperiode is van mei tot in augustus in één generatie. Waardplant: bosbes en aalbes. Engelse benaming: The spinach. Friese benaming: –

Hennepnetelspanner – 2018 (NL)

Een spanner waarvan de naam doet vermoeden dat hier in de buurt iets ongeoorloofds gebeurt is de hennepnetelspanner (Perizoma alchemillata). Hij lijkt erg op de koekoeksbloemspanner, maar is een stukje kleiner en heeft altijd een dubbele, scherpe inkeping in de witachtige dwarsband en op de achtervleugel slechts een vage middenband. De voorvleugel is als grondkleur grijsachtig donkerbruin. Over de vleugel loopt een witte dwarsband met een dunne donkere centrale lijn. De vliegperiode is in één generatie van mei tot eind augustus. Soms is er nog een tweede generatie van eind september tot in oktober. Waardplant: hennepnetel, bosandoorn. Engelse benaming: Small rivulet. Friese benaming: Himpnettelspanner.

Zwartvlekdwergspanner – 2018 (NL)

Een erg opvallend en gemakkelijk te determineren dwergspanner is de zwartvlekdwergspanner (Eupithecia centaureata). De overwegend witte spanner heeft op voorvleugel bij de voorrand een duidelijke korte maar intense zwart streepje. Deze is vaak direct tegen de grijszwarte vlek gelegen. Vlakbij de achterste rand zit een vaalbruine band met een zigzaggende rand en witte band aan weerszijden. Het achterlijf is wit en bruin gespikkeld met helder lichtblauwe glinstering er in. De vliegperiode is van half april tot in november in twee en soms drie generaties. Waardplant: koninginnenkruid, duizendblad, engelwortel, wilde averuit, pastinaak, jakobskruiskruid, guldenroede en bijvoet. Engelse benaming: Lime-speck pug. Friese benaming: Swartflekdwerchspanner.

Esdoorndwergspanner – 2018 (NL)

De determinatie van dwergspanners is altijd weer een uitdaging. Ook voor deze esdoorndwergspanner (Eupithecia inturbata) heb ik weer de nodige hulp gehad. De voorvleugel heeft een bruinachtig grijze grondkleur met vooral in het middenveld vaak iets okergeel. De donkere middenstip is vaak goed zichtbaar. De golflijnen bevinden zich met name langs de achterrand en is vooral bij de binnenrandhoek het beste zichtbaar. In het zoomveld bevinden zich drie donkere vlekken, één in de vleugelpunt, één vlak daarnaast en één iets grotere in de binnenrandhoek. De zwarte onderbroken franjelijn is altijd wel goed te zien. De vliegperiode is van juli tot september in één generatie. Waardplant: spaanse aak. Engelse benaming: Maple pug. Friese benaming: Eskdoarndwerchspanner.

Jeneverbesspanner – 2018 (NL)

Soms heb je geen aparte lamp nodig om nachtvlinders te lokken en volstaat een gewone buitenlamp ook. De jeneverbesspanner (Thera juniperata) zat gewoon op de muur van de garage en liet zich gewillig fotograferen. Het is een licht bruinachtig grijze spanner met een variabele middenband die opgebouwd is met een serie afzonderlijke vlekken die bij de binnenrand van de vleugel soms los van elkaar liggen. De middenband wordt begrenst door zwarte dwarslijnen die via een witte afzetting grenzen aan een lichtere zone en daartegen scherp aftekenen. De binnenzijde van de middenband heeft een opvallend scherpe inkeping. In de vleugelpunt ligt een rijtje van drie, soms één of twee, opeenvolgende diagonale zwarte streepjes die soms doorlopen tot aan de middenband. De vliegperiode is van eind september tot half november in één generatie. Waardplant: jeneverbes en coniferen. Engelse benaming: Juniper carpet. Friese benaming: –

Herfstspanner – 2018 (NL)

Een later in het jaar voorkomende spanner is de herfstspanner (Epirrata dilutata). De voorvleugel is grijs of bruinachtig van kleur en niet glanzend. De voorvleugel heeft een patroon van voornamelijk smalle, afwisselend licht en donker gekleurde banden met zwarte dwarslijnen en aders. De middenstip is vaag en heeft de vorm van een ovaal of een klein streepje. Een uitsteeksel van de onregelmatige binnenrand van de donkere buitenste dwarsband raakt de middenstip. De binnenrand van de dwarsband heeft op deze plaats de vorm van een liggende drie. De vliegperiode is van eind september tot eind november in één generatie. Waardplant: loofbomen. Engelse benaming: November moth. Friese benaming: Hjerstspanner.

Kleine wintervlinder – 2018 (NL)

Een spanner die vrij laat in het jaar nog waargenomen kan worden is de kleine wintervlinder (Operophtera brumata). Het bijzondere van deze spanner is dat het mannetje wel vleugels heeft en het vrouwtje slechts kleine vleugelstompjes en dus niet kan vliegen. De vleugels van het mannetje zijn vaal licht- tot donkergrijsbruin gekleurd en op de voorvleugel een vaak onduidelijke, iets donkere middenband. Ze komen goed op licht af waardoor je ze vaak in de buurt van buitenlampen op de muur ziet zitten. De vliegperiode is in één generatie van oktober tot, afhankelijk van de temperatuur, half december. Waardplant: loofbomen, struiken. Engelse benaming: Winter moth. Friese benaming: Lytse winterflinter.

Naaldboomspanner – 2019 (NL)

Een sterk in grondkleur variërende spanner is de naalboomspanner (Thera obeliscata). De grondkleur van de vleugels loopt van zandkleurig via diverse grijsachtig bruine tinten tot zwart. De middenband varieert van roodachtig bruin, donkerbruin tot grijsachtig bruin. Deze middenband is breed bij de voorrand en loopt richting de binnenrand smal toe. Halverwege de binnenrand bevindt zich een kleine stompe hoek naar binnen. Het vrouwtje is vaak wat groter dan het mannetje. De vliegperiode loopt van eind april tot half oktober in twee generaties. Waardplant: diverse naaldbomen. Engelse benaming: Grey pine carpet. Friese benaming: Nullebeamspanner.

Streepjesdwergspanner – 2019 (NL)

De streepjesdwergspanner (Eupithecia intricata) is vooral kenmerkend door de vele gegolfde dwarslijnen in het midden van de voorvleugel, die vlak voor de voorrand naar binnen buigen en daar duidelijk verdikt zijn. De middenstip is goed zichtbaar en enigszins langgerekt. Op de aders zie je vaak zwarte vlekjes. De grondkleur van de vleugel varieert van zandkleurig bruin tot grijsachtig bruin. In rust is het achterlijf los van de vleugels. Op de basis van het achterlijf zie je dun zwart dwarsbandje. De vliegperiode is van eind april tot begin augustus in één, soms twee, generaties. Waardplant: jeneverbes en coniferen. Engelse benaming: Freyer’s pug. Friese benaming: –

Speerpuntspanner – 2019 (NL)

Een enkele keer zak ik wat verder af naar het zuiden van het land om eventueel andere soorten te ontdekken. Zo kwam ik nabij Leuvenum de speerpuntspanner (Rheumaptera hastata) tegen. Dit is een gemakkelijk te herkennen spanner vanwege zijn kenmerkende zwart-witte tekening op de voor- en achtervleugel die bestaat uit een afwisseling van zwarte en witte dwarsbanden. Karakteristiek zijn de witte “speerpunten” die vanuit de brede buitenste witte dwarsband de vleugelzoom insteken. De grens tussen deze dwarsband en het zwarte zoomveld is onregelmatig geschulpt. Aan de binnenzijde van de vleugel is een duidelijk en relatief breed wit dwarsbandje. De dwarsbanden bevatten normaalgesproken relatief weinig kleine zwarte stipjes. De vliegperiode is van eind april tot begin augustus in één generatie. Waardplant: berk en bosbes. Engelse benaming: Argent and sable. Friese benaming: –